Wat de Homo Evolutis volgens Enriquez uniek maakt, is de directe en bewuste controle die de soort heeft over zijn evolutie. Door DNA-manipulatie, weefselkweek en robotica is het mogelijk voor de mens om deze verandering teweeg te brengen. Het perfectioneren van de mens door technologie is iets wat de mens al lang doet.
De oudste tandimplantaten werden gevonden in een Maya begraafplaats in Honduras, 1931. In 1970 toonde professor Amadeo Bobbio aan dat bewerkte schelpen die toen gevonden werden in de kaak van een schedel, aangebracht werden toen de personen nog leefden en dus feitelijk tandimplantaten waren. Dit betekent dat de mens al in het jaar 600 zichzelf probeerde te verbeteren. Andere bekende voorbeelden zijn het Capua-been, een Romeinse beenprothese van ongeveer 300 v.Chr. en in 1899 publiceerde John A McWilliam zijn bevindingen over elektrische stimulatie van het hart. Het concept is dus niet nieuw, maar de invulling wel.
Tot voor kort waren zulke ingrepen genoodzaakt na ongevallen, oorlog e.d. en was overleven de drijfveer. Met de introductie van de Homo Evolutis wordt een andere drijfveer geïntroduceerd, ongenuanceerd verwoord, verbeteren om te verbeteren. Dit werpt naast ethische vragen ook de vraag op of wij daar wel al aan toe zijn op.

Ook het statement van de blog was vraag, “Is het wel verstandig en wenselijk om te evolueren met behulp van technologie? Homo Evolutis, de ultieme reboot?”. Mijn pleidooi is het antwoord hierop.

Ik vind dat de Homo Evolutis nog niet aan de orde is.

Bij deze opdracht heb ik vaak moeten denken aan een klassieker binnen het manga-genre, Gunnm van Yukito Kishiro (木城ゆきと). Deze manga verhaalt over Gally, een cyborg met geheugenverlies die op zoek is naar wie ze is. Hierbij worstelt ze vaak met de existentiële vraag of ze wel menselijk is. Ooit was ze een organisch wezen maar in de loop van de tijd is al het organische vervangen door artificiële componenten. Er is dus niets meer over van haar lichamelijk mens-zijn. Enkel haar gedachten, herinneringen en emoties verbinden haar nog met haar mens-zijn.
Is ze dan nog wel een mens?

Gelukkig moet ik op die vraag geen antwoord formuleren, maar het heeft me wel aan het denken gezet, want wat definieert een mens?
Volgens Van Dale is een mens het hoogst ontwikkelde, in biologische zin tot de klasse der zoogdieren (genus Homo) behorende wezen, dat zich vooral door zijn rede en taal van de dieren onderscheidt. Mensen zijn dus wezens die behoren tot het geslacht Homo, volgens deze definitie doet de soort, bijvoorbeeld Homo Sapiens, er niet toe.
De Homo Evolutis blijft volgens deze definitie een mens, maar de menselijkheid gaat verloren omdat menselijkheid stoelt op onvolmaaktheid. Die onvolmaaktheden verdwijnen bij de Homo Evolutis. Het probleem van deze redenering is dat ook al is Homo Evolutis lichamelijk en mentaal zonder afwijkingen, de rede kan onvolkomen zijn.

Deze filosofische bedenking daargelaten is de vraag of de mens klaar is voor de ultieme reboot een even lastige vraag om te beantwoorden als de vraag naar de definitie van een mens.
Technologisch gezien is de mens niet alleen klaar om de Homo Evolutis te creëren, het proces is zelfs al begonnen. Enkele technologische ontwikkelingen werden in de blog kort voorgesteld en tonen eenduidig aan dat de eerste stappen gezet zijn. En daar is op zich niets mis mee, blinden laten zien, personen een hart geven, lammen laten gaan, ik denk dat veel individuen daar blij mee zouden zijn. Technologie kan behulpzaam zijn en ik geloof niet in beperkingen voor de wetenschap.
Stel dat je erfelijke aandoeningen kan vermijden door genmanipulatie op je kind toe te passen, waarbij de uitkomst gegarandeerd is zonder neveneffecten. Onder de gestelde voorwaarden zijn eventuele bezwaren louter ethisch van aard, zoals de invloed van de manipulatie op het karakter. Het lijkt me logisch dat het kind niet dezelfde persoon zal zijn als diegene die hij of zij had kunnen zijn met bijvoorbeeld epilepsie, maar dat weet hij of zij niet. Wat u wel weet is dat epilepsie geen voordeel is.

Ik zie de tekortkomingen van de Homo Evolutis dan ook niet in de volmaaktheden van zijn wezen, iets wat vele mensen wel zullen doen. Ik vind dat het een recht is voor de mens om zich aan te passen en zich te verbeteren, maar dit moet niet nu gebeuren.De moderne mens, de Homo Sapiens Sapiens is een relatief jonge soort en getuigt van onvolwassenheid. De rede waarmee we ons onderscheiden van de andere dieren en die we zo hoog in het vaandel dragen, heeft ons nog niet veel opgebracht. De mens is niet staat om de impact van zijn zijn te vatten, getuige de mislukte klimaatconferenties.
Ik ga geen pleidooi geven voor de groene gedachte, maar ik wil er wel op wijzen dat de rede ons vervreemd heeft van onze biotoop. Dieren leven in evenwicht met hun biotoop en dat evenwicht is voor de mens zoek. De mens is door zijn rede los gaan staan van zijn biotoop en heeft ontzettend veel geleerd over hoe alles werkt in zijn biotoop. Maar de mens is wel zo idioot om te vergeten te leren dat hij zelf ook een onderdeel is in dit alles en er niet boven staat.

Het heeft 420 miljoen jaar geduurd voor de haai om de efficiëntste jager te worden in zijn biotoop. Voor insecten heeft het ongeveer even lang geduurd om zich te ontwikkelen tot de efficiënte creaturen die ze nu zijn. Zelfs als de evolutie van de mensapen meegerekend zou worden, dan is de mens nog altijd maar een 25 miljoen jaar oud.

We zijn een jonge soort en evolutie is een traag proces.

(Jacob Vandermolen)

Als de homo evolutis meer en meer een combinatie wordt van mens en machine, wat zal dan de impact zijn van de machine op het denkproces dat we tot nu toe eigen vinden aan de mens?

Aan de Universiteit van Stanford wordt onderzoek gedaan naar netvlies- of retina-implantaten, waarbij er getracht wordt om door elektrische stimulatie van de zenuwcellen in het netvlies het zicht te verbeteren.
Niet alleen kan op die manier het zicht verbeterd worden bij slechtzienden, maar door een combinatie van een op een bril gemonteerde camera en elektrische stimulatie kunnen de beelden van de camera naar de hersenen gestuurd worden, zoals in het BRIProject.
In feite komt het er dus op neer dat personen bij wie blindheid ontstaat door het verdwijnen van de kegels en de staafjes in de ogen het mogelijk is om de nog intacte zenuwcellen zo te stimuleren dat de hersenen eigenlijk de perceptie hebben van beeld waar te nemen.

Met deze onderzoeken is de basis gelegd voor bionische ogen waarmee de mens ooit in staat zal zijn meer te zien dan het lichaamseigen spectrum. Wie weet kan de techniek later gecombineerd worden om meteen ook gezichtsherkenning toe te passen zodat een agent bijvoorbeeld meteen weet wie hij voor zich heeft.

De opdracht van mij en mijn collega bestond erin een testopstelling met motor te bouwen die de beweging van de knie simuleerde op basis van gemeten EMG signalen. Hierop kon een motor geplaatst worden die werd bestuurd via EMG signalen. De bekomen resultaten kunnen gebruikt worden in de ontwikkeling van een exoskeleton voor de knie. Een exoskeleton is een actief toestel dat rond het lichaam bevestigd kan worden met als doel de prestaties van de drager te verbeteren. Een afgeleide hiervan, de actieve orthese, kan mensen die niet meer de volledige controle hebben over hun spieren en daarom niet meer normaal kunnen bewegen, helpen bij het uitvoeren van bewegingen.

Vandaag de dag wordt er veel onderzoek verricht naar exoskeletons in zowat alle uithoeken van de wereld. Vooral de sterke vooruitgang in technologieën als nanotechnologie, biotechnologie, informatietechnologie en cognitieve wetenschappen stimuleren het ontwerpen van exoskeletons. Door deze 4 technologiën te bundelen wordt het steeds meer mogelijk om een vorm van directe communicatie tussen mens en machine te bekomen. Zo zijn er reeds geslaagde experimenten uitgevoerd waarbij een persoon (de Engelse professor Kevin Warwick) een microchip liet inplanten net onder zijn huid, en zo een verbinding legde tussen een computer en zijn zenuwstelsel. Via deze verbinding was hij in staat om een mechanische hand te besturen vanop afstand met zijn zenuwstelsel. Verschillende wetenschappers, o.a. Kevin Warwick en Juan Enriquez, spreken van een aankomende evolutie van de mens. Net zoals de homo sapiens overging tot de huidige mens, zo voorspellen zij dat de huidige mens zal overgaan naar een nieuw soort mens genaamd ‘homo evolutis’. De homo evolutis wordt beschreven als een kruising tussen mens en machine. Volgens hun voorspellingen zal deze nieuwe mens superieur zijn ten opzichte van de huidige mens op verschillende vlakken. Bionische ogen waarmee men infrafood kan zien, elektronische oren waarmee bredere frequentiespectra hoorbaar zijn, een chip in de hersenen waardoor we álles kunnen onthouden etc. Ook de medische wereld maakt meer en meer gebruik van de nieuwste technologieën. De Nederlandse professor Damiaan Denys heeft een manier ontwikkeld om zwaar depressieve patiënten te genezen door middel van het inbrengen van een 30cm lange elektrode in de hersenen en zo impulsen naar de hersenen te sturen, maar hij boekte hiermee ook uitzonderlijk positieve resultaten bij gezonde personen. Via genentherapie is het mogelijk  om kinderen wiens ouders bijvoorbeeld van een familie afkomstig zijn waar een bepaalde ziekte/aandoening veel voorkomend is, imuun te maken voor deze kwaal. Dit wordt verwezenlijkt door kunstmatige bevruchting van meerdere embryo’s, en uit deze selectie de beste embryo met de beste eigenschappen te halen.

Het verbeteren van de mens, zowel fysisch als mentaal komt steeds vaker voor, in diverse vormen. Het gebruik van het concentratieverhogende medicijn Ritalin bijvoorbeeld wordt steeds populairder. Studenten nemen het medicijn voor het studeren, en kunnen hierdoor beter studeren omdat ze tijdelijk over meer concentratievermogen beschikken. In de verre toekomst zal het volgens vele wetenschappers mogelijk zijn om kinderen ‘samen te stellen’; de zogenaamde designer baby’s. Wil een koppel bijvoorbeeld een meisje met een hoog IQ, een sportief lichaam, een aangenaam karakter en noem maar op, dan zou dit in de nabije toekomst wel eens mogelijk kunnen worden. In al deze nieuwe mogelijkheden is zeer veel interesse en de onderzoeken worden dan ook volop aangemoedigd en gefinancierd.

Probleem

Door al deze nieuwe mogelijkheden, lopen we het gevaar ons lichaam steeds meer te beschouwen als een soort machine, waar we onderdelen van kunnen vervangen of verbeteren. De huidige generatie is de eerste in de geschiedenis van de mens die over de mogelijkheid zal beschikken om aan zichzelf verbeteringen toe te brengen. Er is dus helemaal geen ervaring op dit vlak en niemand kan voorspellen waartoe het zal leiden. Aanhangers van de nieuwe evolutietheorie gaan zelfs een stap verder: zij denken niet alleen dat de homo evolutis er effectief zal komen, maar verwachten dat de gewone mens, die geen verbeteringen laat inplanten, zal achterblijven. In een extreem toekomstbeeld dat door sommigen (waaronder wetenschappers) wordt voorspeld, is de mens een slaaf van superieure mens-machine combinaties die de wereld overheersen. De mens zal de homo sapiens van de toekomst worden. Hoewel deze laatste stelling wel erg vergezocht is, zijn er de laatste decennia ontwikkelingen waar we ons zorgen over zouden moeten maken. Het implanten van een chip in de hersenen om een supergeheugen te krijgen bijvoorbeeld – in de veronderstelling dat het al mogelijk zou zijn – . Zoiets kan erg handig zijn bij het studeren voor een examen, bij het bestuderen van literatuur, … Maar wat als er dingen gebeuren die de persoon in kwestie liever wil vergeten? Dit zou niet mogelijk zijn want de elektronische chip bewaart elke gedachte. De constante gedachte aan dit enge voorval zou ons diep ongelukkig maken. Professor Damiaan Denys kwam tot de vaststelling dat zijn methode om depressieve patiënten te genezen niet alleen effect had op zieke mensen; het werkte ook bij gezonde mensen. Het was mogelijk om iedere persoon, gezond of ongezond, perfect gelukkig te maken. Waarom dan niet iedereen deze behandeling geven, want wie wil er nou niet gelukkig zijn zou je denken? Het antwoord hierop is simpel: net als gelukkig zijn een deel is van het leven, is ongelukkig zijn dat ook. Om jezelf gelukkig te voelen, moet je weten hoe het voelt om ongelukkig te zijn. Bijvoorbeeld: je vertrekt ’s morgens met een zekere tegenzin naar je werk, maar net dat zorgt er dan weer voor dat je ’s avonds blij bent dat je terug naar huis kan. Als je niet hoeft te gaan werken, wat op het eerste zicht leuker lijkt, zal je ‘s avonds niet gelukkiger zijn dan ‘s morgens toen je moest vertrekken naar je werk.

Over het gebruik van wetenschap om gezonde mensen nog gezonder te maken is te discussiëren. Het is heel wenselijk dat jijzelf, of mensen die je graag ziet, lang gezond blijven en oud kunnen worden. Langs de andere kant is er bijvoorbeeld de vergrijzing van de bevolking, die reeds in deze tijd al een probleem vormt. Een steeds groter deel van de bevolking is of gaat met pensioen. Dit is voor de staat zeer duur omdat zij steeds meer pensioenen moeten uitbetalen terwijl er minder mensen aan het werk zijn. Het selecteren van embryo’s wordt nu al uitgevoerd, al is het maar omdat een koppel specifiek een jongen/meisje wil. Maar moeten embryo’s beschouwd worden als een menselijke soortgenoot, of als een potiëntele mens? Embryo-selectie is te beschouwen als een vorm van mens-selectie. De ‘slechte’ embryo’s worden weggegooid omdat zijn inferieur zijn t.o.v. de beste embryo. Bij designer baby’s wordt nog intensiever gebruik gemaakt van embryo-selectie. Men gaat embryo’s verbeteren door het toevoegen van verschillende genen. Voor de meeste mensen gaat dit te ver. Maar is het niet normaal dat je als ouder je kind naar de beste school stuurt, de beste opvoeding geeft, want iedereen wil toch het beste voor zijn/haar kind? Nog niet zo lang geleden was het uitzonderlijk dat je als jonge twintiger nog studeerde, nu is het de tendens om als jonge twintiger nog verder te studeren. Wat toen onaanvaarbaar leek, is nu een normale zaak; de norm werd verschoven. Hoe zal de norm verschoven zijn binnen pakweg 50 jaar?

Iets wat op het eerste gezicht het beste lijkt voor een mens is dat meestal niet. Stel dat er een exoskeleton op de markt zou komen dat mensen normale bewegingen kan laten uitvoeren waarbij zij slechts 20% van de kracht moeten leveren die ze zouden moeten leveren zonder exoskeleton. Voor mensen die ziek zijn en niet meer op eigen kracht kunnen gaan is dit een zeer geschikt hulpmiddel. Het zou echter ook gebruikt kunnen worden voor bijvoorbeeld mensen die een aandoening als obesitas hebben, en omwille van hun zwaarlijvigheid niet meer in staat zijn om op eigen kracht te kunnen wandelen. Als deze mensen weer zouden kunnen wandelen als ze het exoskeleton dragen, zou je in principe kunnen zeggen dat zij hiermee geholpen zijn. Het kernprobleem echter, de psychische eetstoornis van de persoon, blijft onveranderd.

Mogelijke oplossingen & acties

De Nederlandse regering heeft reeds de ‘Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie’ (CieMDN) opgericht. Zij stimuleren de maatschappelijke dialoog met focus op zowel de maatschappelijke en ethische aspecten als op de toepassingen van nanotechnologie.  Hun doel is om zoveel mogelijk maatschappelijke organisaties en belanghebbenden te betrekken bij een dialoog over kansen en risico’s van nanotechnologie. Zeer veel burgers weten niet alleen wat nanotechnologie juist is, ze hebben ook geen besef waartoe verdere ontwikkelingen zouden toe kunnen leiden. Zo associëren de meeste mensen nanotechnologie met plezierige technologische snufjes als een superkleine mp3 speler, een iPhone of superkleine laptops. Ook hoopt het CieMDN zo meer te weten komen over de huidige mening van organisaties en burgers over dit onderwerp.

In België is een gelijkaardige organisatie actief: NanoSoc. Hoewel niet opgericht door de regering worden zij wel gefinancierd door de overheid. Het opstarten van een dialoog zelf hoeft daarom geen taak voor de organisatie te zijn, zij kunnen wel stimuleren en aanmoedigen. Met hun budget kunnen ze bijvoorbeeld vergaderingen organiseren waarbij gespecialiseerde vaklui aan het woord komen, zij kunnen eventueel reclame- of sensibiliseringscampagnes oprichten, informatiebrochures verdelen, een algemene informatieve website oprichten.

In Nederland werden er in de maand november verschillende documentaires uitgezonden over robottechnologie, nanotechnologie en genetica (designer baby’s). Dit is al een stap in de goede richting, want zo worden kijkers zich (meer) bewust van de problematiek. Een oprichting van commissies die deze ontwikkelingen nauwlettend in het oog houdt en rapporteert, kan het opstellen van nieuwe regels/wetten omtrent deze materie door de regering vergemakkelijken. Ook het gebruik van deze informatie door de onderzoekers zelf kan leiden tot meer maatschappeijk verantwoorde ontwerpen. Bedrijven kunnen deze informatie gebruiken om te bepalen welke producten al dan niet nodig/gewenst zijn: bedrijven kunnen zo beter maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Belangrijke kenmerken van een transhumanist zijn:

• groei zonder grenzen: dit houdt in het overschrijden van de biologische grenzen. Een transhumanist streeft naar extreme levensverlenging, zelfs invriezen na de dood is een optie.
• zelf-verbetering: een transhumanist streeft naar het continu verbeteren en perfectioniseren van zijn intelectuele, morelen, fysieke mogelijkheden desnoods door het gebruik van machines/aparaten.
• dynamisch optimisme: met optimisme kom je niet ver, maar ook niet met met blind vertrouwen. Geloven in wonderen help niet, rationeel optimisme wel.
• intelligente technologie: alle mogelijke technologieën worden gebruikt om verbeteringen aan te brengen aan de mens. Technologie is geen doel op zich, maar wel een middel om de mens te verbeteren.
• spontane orde: transhumanisme gelooft in een volledig vrije maatschappij gebasseerd op eigen verantwoordelijkheid.

Transhumanisten krijgen veel kritiek, onder andere van de Nederlands wetenschapper Cees Dekkers (zie ook vorige post). In een artikel uit het Nederlands blad NRC dat in 2007 werd gepubliceerd, waarin hij de transhumanisten in een negatief daglicht stelt. Hij vindt dat het gebruiken van technologie om zieke mensen beter te maken kan, maar het gebruiken van deze technologiën om normale mensen beter te maken gaat te ver. Hij verwijst ook naar het zogenaamde Grey-goo probleem: een hypothese die ervan uitgaat dat de wereld vergaat door dat robots – die in staat zijn om zichzelf te reproduceren – de wereld stilaan overnemen en alle bronnen ter aarde uitputten (als er dan ook  nog een bron beschikbaar zou zijn op aarde). Dit is natuurlijk een puur science-fiction scenario. Maar sommige argumenten die Cees Dekkers bovenhaalt om zijn beweringen te ondersteunen zijn ook niet bepaald geloofwaarig te noemen. Hij verwijst meermaals naar “God”, en naar verhalen uit de bijbel. De mens is een uniek schepsel van god, dat bewust anders gebouwd is dan een dier. Dat een wetenschapper in zijn vrije tijd met geloof bezig is, daar is niks mis mee. Maar dat dit als wetenschappelijk argument gebruikt kan worden vindt ik niet kunnen. Geloof heeft niets met wetenschap te maken. Wat als een professor die aanhanger is van een andere godsdienst dit leest? Hij zal waarschijnlijk de stellingen van Cees Dekkers verwerpen, alleen al omdat hij over godsdienst begint terwijl het onderwerp technologie is. Dat zou toch zonde zijn.

Verder verwijt hij transhumanisten ervan om alle zieke, oude, gehandicapte mensen te zien als ‘tweederangsmensen’, een soort onderdanen. Een reactie uit doe hoek van de transhumanisten: “Het is geen schande om gehandicapt te zijn, maar het is ook zeker geen gunst. Ik ben nog nooit iemand tegengekomen die blij is dat hij gehandicapt is. Waarom gun je deze mensen de mogelijkheid niet om hun handicap ongedaan te maken of te verbeteren?”. Ook nog: “Oude mensen zijn zeker niet onderdaan; oud zijn betekent voor ons dat je reeds zeer veel kennis hebt vergaard, en het betekent een startpunt voor een nieuwe carriere.”. Zij gaan er immers vanuit dat een mens in de toekomst zeer lang zal kunnen leven dankzij de implemantatie van technologie in het menselijk lichaam. Verder gebruiken zij als argument tegen de beweringen van Cees Dekkers dat mensverbetering reeds nu al zeer intensief wordt toegepast… En ik moet ze hier ook gelijk in geven. Vandaag de dag is het doodnormaal dat een tiener rondloopt met een beugel in zijn mond, of een ander toestel dat rond het hoofd wordt gespannen met als bedoeling de tanden weer mooi recht te krijgen. Dit is toch ook allesbehalve natuurlijk. Net zoals er vandaag de dag op grote schaal Botox wordt geïnjecteert wordt in mensen die oud worden maar dat niet aan zich willen laten zien.

• “Mensen zullen in staat om de super-intelligentie en extra vaardigheden over te nemen die toekomstige machines zullen bieden. Deze mensen zullen een nieuw ras vormen dat in de wetenschapswereld “cyborgs” genoemd wordt”
• “Het wil niet zeggen dat je cyborg kan worden, dat je er een moet worden. Als je blij bent met wie of wat je bent, dan is het maar zo. Maar men weze gewaarschuwd: net zoals de mens zich heeft afgescheiden van de chimpansee, zo zal de cyborg zich afscheiden van de huidige mens. Zo zal na verloop van tijd de gewone mens de chimpansee van de toekomst worden”.

Hij beschrijft ook zijn beeld van de toekomst van de wereld, bewoont door cyborgs: hij voorspelt een wereld met zeer veel potentieel voor misbruik, uitbuiting en discriminatie. Nog meer dan dat vandaag de dag al het geval is…

Op het eerste zicht lijken deze uitspraken te komen van iemand die te veel naar science fiction heeft gekeken. Maar als je kijkt naar zijn benoemingen en prijzen die hij gedurende zijn carriere heeft bemachtigd, deze zijn op zijn minst indrukwekkend te noemen. Op 22-jarige leeftijd ontving hij zijn eerste universiteitsgraad. Later ontving hij zijn eerste doctoraat van de Universiteit van London. Nadien had hij geregeld posities binnen de universiteiten van Warwick, Oxford en Newcastle. Op 33-jarige leeftijd werd hij rector van de Reading universiteit. Hij ontving meerdere eredoctoraten: van het London Imperial College en van de Tsjechische Czech Acadamy of Sciences. Hij ontving “The Future of Health technology Award” van het Massachusetts Institute of Technology, werd benoemd tot erelid van het St. Petersburg Acadamy of Sciences. Het is op zijn minst verbazend te noemen dat iemand met deze achtergrond zulk een uitspraken doet.

Hij gaat er niet alleen van uit dat de mens cyborg zal worden, hij voorspelt ook dat zij het van de huidige mens zullen overnemen. Ook maakt hij een vergelijking die zeer in twijfel kan getrokken worden: de overgang van mens naar cyborg vindt hij even normaal als de overgang van chimpansee naar mens..
Ten eerste is de overgang van chimpansee naar mens een zuiver biologisch proces, het wordt bepaald door de natuur en niet door de kennis van de mens/dier. Ten tweede duurt een overgang van levensvormen honderdduizenden jaren. Wat hij onrechtstreeks verkondigt is dat de mens in de toekomst god kan spelen, we zullen onze eigen evolutie kunnen bepalen.

Deze gewaagde uitspraken kunnen ook rekenen op felle kritiek vanuit de wetenschapswereld. In 2000 werd er door een groep Britse wetenschapsjournalisten een website opgericht “Kevin Warwick Watch” (is intussen offline). Zij publiceerden elk artikel dat over Kevin Warwick in de media verscheen online. Kevin wordt door vele wetenschappers een “media doll” genoemd: hij zou een echte media-junkie zijn. Het aantal artikels dat over hem verschijnt zou niet overeenkomen met de vooruitgang in zijn werk.

Hoe dan ook, hij is goed voor zo’n 2 miljoen Britse Pond aan jaarlijks inkomen voor de Reading University. Daar zullen ze het zeker niet erg vinden dat Kevin Warwick ook wel eens “media doll” wordt genoemd.

In de documentaire komen verschillende wetenschappers aan het woord die elk een totaal verschillende achtergrond hebben. Zo is er de Nederlandse professor Henk Jochemsen die oud-directeur is van het Lindeboom Instituut voor Medische Ethiek. Hij geeft op verschillende momenten in de documentaire zeer interessante bedenkingen bij voorbeelden waar – op het eerste zicht – niks mis mee lijkt te zijn. Er is ook de Engelse professor Kevin Warwick van de University of Reading, die zeer actief is in het ontwerpen en testen van elektronische implantaten voor het menselijk lichaam. Zelf heeft hij al meerdere chips in zijn lichaam laten planten. Zijn gedachten en stellingen zijn soms op zijn minst angstaanjagend te noemen. Eén van zijn gedurfdste uitspraken in de documentaire: ‘Als ik het over een mens heb, bedoel ik enkel de hersenen. Het lichaam zie ik als niets meer dan een transportmiddel om de hersenen te verplaatsen’. Hij ziet het lichaam dus als een soort machine dat bediend wordt door de hersenen. Dan is er nog de Nederlandse professor Damiaan Denys die een methode heeft ontwikkeld om mensen met een ernstige depressie gelukkig te maken. In feite kan hij iedereen altijd gelukkig maken, beweert hij.

Gedurende de 60 minuten durende documentaire worden telkens nieuwe technische mogelijkheden toegelicht. Zo is er in Nederland een centrum voor ouders die een kind willen, maar bepaalde genen van zichzelf niet willen doorgeven aan hun kind. Bijvoorbeeld families waar een hartziekte vaak voorkomt, kan men met behulp van genentherapie ervoor zorgen dat de kinderen deze genen niet overgedragen krijgen, zodat zij geen kans meer hebben op de hartziekte. Dit wordt gerealiseerd m.b.v. kunstmatige bevruchting: meerdere embryo’s worden tegelijkertijd bevruchtigd. Nadien kan men deze onderzoeken en de beste er uit selecteren. De andere embryo’s worden ‘weggegooid’. Het ethisch probleem (volgens prof. Jochemsen) is dat dit een vorm is van het selecteren van mensen. Moet je een embryo zien als een potentieel mens? Of als een menselijke soort? Na verloop van tijd zou embryo-selectie een algemene verbetering van de mens tot gevolg kunnen hebben.

In de VS is het gebruik van het medicijn ‘Ritalin’, een medicijn dat de concentratie van een persoon verhoogd, zeer populair bij studenten. Er wordt namelijk beweerd dat het nemen van Ritalin tijdens het studeren zou leiden tot betere resultaten. Maar niet alleen in de VS, ook in Nederland wint het medicijn aan interesse. Prof. Jochemsen trekt het gebruik van Ritalin onder studenten zeer in vraag. Bij het gebruik van Ritalin meent hij, verkeer je niet in je normale toestand. Niet alleen is dit dus een stap voor op de studenten die geen Ritalin gebruiken, ook wordt je beoordeeld in een niet-normale toestand. Dit is een vorm van misleiding.

Het interessante aan deze zaak is dat Ritalin oorspronkelijk werd gemaakt om mensen met ADHD te helpen. Er werd echter ook ontdekt dat het medicijn bij gewone mensen een verbetering van het concentreringsvermogen zou kunnen leiden. Het exosekelt dat wij ontwerpen, is ook bedoelt om zieke mensen te helpen. Als bijvoorbeeld zou blijken dat het niet alleen zeer effectief werkt bij patiënten, maar dat het ook een zeer gunstig effect zou hebben bij zware inspanningen? Een bedrijf moet maar een gat in de markt zien en voor je het weet is elke soldaat uitgerust met een prestatieverhogend exoskelet om zijn been.
Kevin Warwick trekt de lijn nog verder. Hij vindt dat het gebruik van Ritalin moet kunnen. Maar als Ritalin nemen om beter te presteren kan, waarom zou een elektronische chip in de hersenen dan niet kunnen? Hij beweert namelijk dat het implanten van een chip in de hersenen, kan leiden tot rechstreekse gegevensuitwisseling tussen mens en computer. Om het in zijn eigen woorden te zeggen:” Het zal mogelijk worden om een stekker van de PC in ons hoofd te steken, zodat we toegang krijgen tot een immense bron van informatie: internet. We hoeven geen zoektermen meer in te geven; we hoeven er alleen maar aan te denken!”.
Volgens hem wordt het mogelijk om het menselijk brein binnen aanzienbare tijd uit te breiden met elektronisch geheugen zodat je bijna alles kan onthouden. Prof. Jochemsen gaat hier direct op in: wat als je bijvoorbeeld dingen meemaakt die je het liefst wil vergeten, maar je kan niet? Je zou er diep ongelukkig van worden.

Stel dat het gebruik van een exoskelet ertoe zou leiden dat we normale dingen kunnen doen, met slechts 30% van de inspanning die we zonder exoskelet zouden moeten doen –om maar een voorbeeld te geven. Op het eerste zicht lijkt dit een voordeel, maar na verloop van tijd zijn onze spieren eraan gewend om maar 30% van de kracht te leveren. Als we het exoskelet dan uitdoen, zakken we gewoon door onze benen…

Ook op het gebied van DNA, de zogenaamde bouwstenen van ieder leven, is een zeer sterke vooruitgang geboekt. Het zal mogelijk worden om een baby ‘samen te stellen’. Bijvoorbeeld een kind met een hoog IQ, blauwe ogen, atletisch lichaam en noem maar op, de zogenaamde ‘designer baby’s’. Prof. Kees Deckers, gerenomeerd dr. in de genetica, beseft dat men hiermee voorzichtig moet mee omgaan. Maar één van zijn argumenten is dat ouders steeds het beste willen voor hun kind. Ze sturen hun kind naar de beste school, geven het de mooiste kleren,… Dit is ook een vorm van verbetering. Waarom kan DNA verbetering dan niet? Het is gewoon bereikt via een andere weg meent hij. Maar met DNA alleen kan men niet alles bereiken. Opvoeding bijvoorbeeld is een veel belangerijkere factor die veel meer invloed zal hebben op het kind.

Zo kan een exoskelet ook als een vorm van verbetering gezien worden. Het is zeker niet zo verregaand als DNA verbetering, maar wel weer verder gezocht dan je kind naar de beste school sturen. Misschien is dit een gevolg van constante verhoging van de normen? Moest je 50 jaar geleden verkondigen dat we binnen 50 jaar zouden rondlopen met motoren en stalen frames rond ons lijf zouden lopen zou men je bekijken als Dr. Frankenstein. Maar nu, 50 jaar later is het lang zo gek niet meer. Hoe zal men binnen 50 jaar tegenover ‘designer baby’s’ staan?

En dan is er nog de Amsterdamse professor Damiaan Denys. Hij heeft een methode bedacht om zeer depressieve patiënten te behandelen. Het proces bestaat erin om een elektrode in de hersenen aan te brengen (!) en dit zo’n 10-15 cm diep. Na een maandenlange periode van calibreren kan hij door het toedienen van impulsen de structuur in de hersenen aanpassen zodat zijn patiënt – ik citeer -: “anders tegen het leven op zal kijken”.
Maar dan haalt hij een bijzonder voorval op. Er was een studente die aan een ernstige vorm van smetvrees leed. Ze deed niets anders dan haar handen wassen. Hij nam haar in behandeling, en op een bepaald punt zei ze dat ze gelukkig was, en ook haar familie was tevreden. Iedereen blij zou je denken, al was het niet dat ze nog steeds haar handen tot bloedens toe waste. De artsen stonden voor een uiterst moeilijke beslissing. Moesten ze het hierbij laten, dus de persoon was gelukkig maar het probleem – de smetvrees – bleef, of moesten ze de klachten zelf zien op te lossen – het oorspronkelijke doel van geneeskunde-. Ze kozen uiteindelijk voor de tweede oplossing. Later zou gebleken zijn dat het meisje was verlost van haar smetvrees, maar ze was er niet gelukkiger van geworden.

Na testen op verschillende proefpersonen kwam hij tot een andere bijzondere vaststelling: het deze techniek kon hij eender welke persoon gelukkige maken. Is dat niet wat iedereen wil, altijd gelukkig zijn? Hij gaf hier zelf een antwoord op. Iemand die altijd gelukkig is zal geen beter leven leiden, hoe vreemd dit ook zal klinken. Om gelukkig te zijn moet een mens weten hoe het voelt om ongelukkig te zijn. Met andere woorden: ongelukkig zijn is een deel van het leven, het is onlosmakelijk verbonden met het mens zijn.
Een vergelijkbare kwestie zou het verkeerd gebruik van een exoskelet kunnen zijn.Een voorbeeld: stel dat een exoskelet in staat is om mensen met een spierziekte – die in normale toestand niet in staat zijn om te wandelen – te helpen bij het wandelen. Voor deze mensen is zo’n exoskelet zeer goed nieuws. Maar wat als er nu bijvoorbeeld een persoon is die zeer zwaarlijvig is door gebrek aan beweging, gezonde voeding,… Deze persoon is niet meer in staat om zelf te wandelen door zijn hoge gewicht. Maar als deze persoon een exoskelet draagt kan hij terug wandelen.. Zo maak je de persoon wel even terug gelukkig, maar je helpt hem zeker niet vooruit.. Een gepaste oplossing zou eerder zijn om de persoon psychisch te begeleiden. Hij zou dan meer kans hebben om te kunnen genezen van zijn aandoening, maar dit is natuurlijk veel moeilijker en de persoon zal tijdens de behandeling zeker niet zo gelukkig zijn.

Onder ‘technologische convergentie’ verstaat men het samenbundelen van 4 wetenschapsdomeinen: atomen (nano), genen (bio), bits (info) en neuronen (cogno). Reeds jaren voor de oprichting van het HLEG vond in Amerika in opdracht van de Amerikaanse National Science Foundation (NSF – http://www.nsf.gov/ ) de conventie ‘Converging Technologies for Improving Human Performance’ plaats. Op deze conventie werd het convergeren van deze 4 wetenschapsdomeinen gezien als dé technologische vooruitgang van de 21^ste eeuw. Het combineren van deze sleuteltechnologieën zou leiden tot de beheersing van de ‘bouwblokken’ van zowel de dode als de levende natuur.

Over de juistheid en inhoud van deze laatste stelling is discussie mogelijk. Waar de HLEG het wel over eens is is dat de convergentie van deze 4 domeinen ongetwijfeld zal leiden tot een breed scala aan vernieuwingen in wetenschap en technologie: een nieuwe technologische golf. Ook beweren zij dat het controversiële aspect dat op deze Amerikaanse conventie werd aangehaald (het verbeteren van menselijke prestaties of zelfs ‘mensverbetering) bewust werd omzeild. Het is zeer belangrijk dat de impact van dit soort nieuwe technologieën op maatschappelijk niveau kan ingeschat worden.

In Nederland lijkt men hier al rekening mee te houden: het kabinet heeft namelijk een commissie ingesteld die een maatschappelijke dialoog over nanotechnologie gaat begeleiden. Die dialoog gaat in september 2009 van start en zal twee jaar duren.

Zou het geen goed idee zijn om in elk land waar technologisch onderzoek op dit niveau wordt verricht, een groep op te richten die toezicht houdt op de technologische ontwikkelingen en mogelijke impact hiervan op de maatschappij?

Een ICD of Implanteerbare Cardioverter Defibrillator is een apparaat dat in de borststreek onderhuids of onder de spier wordt geïmplanteerd. Het wordt verbonden via geleidingsdraden met het hart en registreert permanent het hartritme. Indien er een hartritmestoornis optreedt dan kan het apparaat ingrijpen door het geven van stimulatiepulsen die het hartritme beïnvloeden.

Een bekend voorbeeld van de werking van het apparaat is de reanimatie van voetbalspeler Anthony Van Loo tijdens een competitiewedstrijd. De speler zijn hart sloeg 400 slagen per minuut gedurende een 10-tal seconden en stortte in elkaar, daarop reageerde zijn ICD met een stroomstoot. Even later stond de speler terug recht en wou hij terug verder spelen.

Een ICD stelt mensen met een hartafwijking in staat om langer van het leven te genieten dan zonder het implantaat. Ik wou dit apparaat aanhalen als een voorbeeld van hoe de mens door zijn technische ontwikkeling in staat wordt gesteld om zichzelf aan te passen. Een apparaat dat de functies van het hart controleert en ingrijpt als het hart niet meer normaal functioneert kan gezien worden als een fantastische medische vooruitgang, maar om aan te sluiten op de vorige post (“De singulariteit”): wat zou u overhebben om iets te laten implanteren dat u “verbetert”?

Het gaat over een artikel van de 60-jarige Ray Kurzweil – http://www.wired.com/medtech/drugs/magazine/16-04/ff_kurzweil -. Deze man heeft 1 doel voor ogen: zo lang leven dat hij ‘de singulariteit’ nog meemaakt. De singulariteit wordt door “The Singularity Institute for Artificial Intelligence” – http://singinst.org/ – omschreven als:  “de technologische creatie van smarter-than-human-intelligence.”

In de TED voorstelling van Juan praat hij over de steeds terugkerende overlappingen tussen verschillende soorten mensachtigen (de homo sapiens, de neanderthalers,…) Een nieuwe soort ontstaat niet op 1 nacht, maar neemt het geleidelijk over van de eerdere soort. Wat Ray Kurzweil wil bereiken is deze overgang te overleven. Hij is nu 60, maar beweert dat eens het zover is, hij nog geen 40 is/zal zijn…

Om dit te bereiken neemt hij dagelijks 180-210 vitaminen en voedingssupplementen, en ondergaat hij wekelijks “levensverlengende-therapieën”. Voor de meesten onder ons gaat dit te ver. Zoals Adam op zijn blog zegt: “Ons wordt meestal aangeleerd te leven alsof het onze laatste dag is, maar hij leeft alsof elke dag niet zijn laatste is”. Het lijkt dus wat vergezocht, of niet?

Om terug naar Juan’s voorstelling te gaan: hij heeft het over een atleet die geboren werd zonder onderbenen, maar alle records breekt op de Paralympics dankzij een stel kunstmatige onderbenen. Volgens hem kan hij op de volgende Olympische Spelen tippen aan de beste atleten, en zal zelfs beter zijn op de Spelen daarna..

Hoeveel zou u overhebben voor bv. een klein implantaat waarmee u ’s nachts kunt zien, geluiden kunt horen die niemand anders hoort? In welke mate zou u uw levensstijl aanpassen als u wist dat dit binnen 20-30 jaar mogelijk zal zijn?